Türkiye yeni yıl ile birlikte enflasyon muhasebesi uygulamasına geçiyor. Standart Seri 9 ve Series 9000 programlarının muhasebe modüllerinde birkaç tanımlama ve tuş yardımı ile enflasyon düzeltme işlemini çok kısa sürede gerçekleştirebilmeniz için gerekli düzenlemeler yapıldı. Programlarınızı yeniledikten sonra enflasyondan arındırma işlemlerini nasıl gerçekleştireceğinize göz atalım.

Enflasyon muhasebesi: Bilindiği gibi Türkiye, Enflasyon muhasebesi sistemine geçiyor. Kazançlarını bilanço esasına göre tespit eden Gelir ve Kurumlar Vergisi mükellefleri mali tablolarını, enflasyon düzeltmesine tabi tutabileceklerdir. Bu aşamada programlarımızın Genel muhasebe modülü altına "Enflasyon muhasebesi işlemleri" başlıklı bir menü eklenmiştir. Şimdi bu menüden neler yapılması gerektiğini ve dönem sonu enflasyon muhasebesi farkı fişinin nasıl oluşturulacağını inceleyelim.

Parametrelerin belirlenmesi;
Enflasyon muhasebesi ile ilgili çalışmaya başlamadan önce programınızın parametreler bölümünden "Enflasyon farkı muhasebeleştirme şekli" ve "Enflasyon farkı hesap kodu" parametrelerinin belirlenmesi gerekmektedir. Programımızda "Enflasyon farkı muhasebeleştirme şekli" parametresinin varsayılan değeri üç aylıktır. Bu ekranla ilgili tanımlamalar yapıldıktan sonra Enflasyon muhasebesi fişleri oluşturulmaya başlanacaktır.

Dönem sonu enflasyon muhasebesi farkı fişi oluşturma: Program çalıştırıldığında karşınıza gelecek ekranda yapılması gereken, Enflasyon muhasebesi farkı fişinin hangi detaylarda hazırlanacağının belirlenmesidir. Bu doğrultuda programınız sizden;

• Hangi endeks ile çalışacağınızı,
• Hangi döneme düzeltme işlemi uygulayacağınızı,
• Düzeltme esnasında kullanılacak endekse bağlı düzeltme katsayılarının hangi yöntem ile bulunacağını,
• Gelir – Gider hesaplarının düzeltme işlemine tabi olup olmayacağının bilgisini isteyecektir.

İlgili parametreler tanımlanıp F2 tuşuna basıldığı zaman program, hesap planındaki Parasal olmayan en alt seviye hesaplarını taramaya başlayacaktır. Bu tarama işleminde, ekranda yer alan Gelir- Gider hesapları dahil edilsin, parametresinden yapılacak seçim baz alınacaktır.

Eğer bu parametre seçili değilse 6'dan küçük olan hesaplar, bu parametre seçili ise 7'den küçük olan hesaplar taranır. Bu tarama işleminde kriterlere uyan bir hesabın, ana hesap seviyesinde hareket girilmiş ise, öncelikle programınız sizi uyaracak ve ilgili hesabın hareketlerini, bu hesaba ait bir alt hesaba aktarmanızı isteyecektir.

Bu işlemi, programınızın "Hesap planı/Hesap hareketleri aktarma" menüsünde yer alan "Üst hesap hareketlerini kendine ait alt hesaba aktarma" programından kolayca yapabilirsiniz.

Hesapların taranma işlemi tamamlandıktan sonra karşınıza bir çok detayın yer aldığı bir tablo gelecektir. Bu tabloda ilgili hesabın;

• Açılış veya devir bakiyesi,
• O döneme ait endeks değeri,
• Dönem sonu bakiyesi,
• Dönem sonuna ait endeks değeri,
• Hesaplanan enflasyon farkı değeri ayrı ayrı başlıklar halinde sıralanır.

Not: Verilen örnek ekranlarımızda, endeks değerleri düşüş gösterdiğinden enflasyon negatif çıkmıştır.

Bu tablonun alt bölümünde yer alan "Satır detayı" butonunu tıkladığınızda karşınıza bir başka tablo daha gelecek ve ilgili hesabın

• Dönemlere ait hareketleri,
• Dönem sonu bakiyeleri,
• Kullanılan endeks değerleri,
• Enflasyona tabi düzeltilecek tutarı,
• Endeksler vasıtası ile bulunan düzeltme katsayıları,
• Düzeltilmiş tutarları ve bulunan enflasyon farkı bilgileri detaylı olarak izlenebilecektir.

Bir başka deyişle bu tabloda, daha önceki tablodan görmüş olduğumuz enflasyon farkı rakamının, hangi düzeltme katsayıları ile hangi dönemlerden geldiğininin detaylı olarak bilgisi yer alacaktır.

Bu tablodaki ortalama fiyat endeksi;
Aylık yöntemde, devreden dönem için dönem endeksi, diğer dönemler içinse ilgili dönem ile kendisinden önceki dönemin endeks toplamının 2'ye bölünmesi ile bulunur.
Toplulaştırılmış yöntemde ise;
Devreden dönem için dönem endeksi, diğer dönemler için ise ilk dönemden son döneme kadar olan endekslerin ortalaması alınır. Her iki yöntemde düzeltme katsayısı, hedef endeksin ortalama endekse bölünmesi ile bulunur.

Tablodan da görüldüğü üzere enflasyona tabi tutar ile düzeltme sonrası elde edilen düzeltilmiş tutar arasındaki fark, o dönemin enflasyon farkını vermektedir.

Bu aşamada program Enflasyon muhasebesi farkı fişini oluşturmaya hazırdır. Bunun için tablonuzdaki "Enflasyon farkı fişi oluştur" butonunu tıklamalısınız. Bu işlem sonrasında program, ana tablodaki her satır için muhasebe fişine iki satır giriş yapar. Bunlardan biri XXX.EF.YY hesabı, diğeri parametreler ekranından tanımlanmış olan Enflasyon farkı hesabıdır. Tabloda işlem gören her hesabın, ana hesap seviyesi altında EF’li bir hesap açılır.

Örnek verecek olursak; 153.01.001 hesabı için 153 hesabının altına "153.EF" hesabı, "153.EF" hesabının altına da "153.EF.01" hesabı açılır. Buradaki 01 enflasyon düzeltmesinin hangi dönemde yapıldığını ifade eder. Bu hesapların açılabilmesi için yukarıda belirttiğimiz "Üst hesap hareketlerini kendine ait alt hesaba aktarma" işlemine ihtiyaç duyulmuştur.

Oluşan enflasyon farkı fişinde, ilgili XXX.EF.YY ve enflasyon farkı hesabının açıklama bölümünde, ilgili fiş satırı rakamının hangi hesaptan ve hangi dönemden geldiğine ait bilgi yazılır. Bu bilgiler "Önceki dönem enflasyon farkını maliyetlere yansıtma fişi oluşturma" bölümünde kullanılacağı için bu açıklamaları değiştirmemek önemlidir. Oluşan bu fişe dönemsel işlem fişi özelliği kazandırılmış olup, aynı dönem için aynı işlemi ikinci defa yapmanız halinde program sizi uyaracak ve bu işleme izin vermeyecektir.

Önceki dönem enflasyon farkını maliyetlere yansıtma fişi oluşturma:
Dönem sonu enflasyon muhasebesi farkı fişi oluşturulduktan sonra, sonraki döneme geçişte "Önceki dönem enflasyon farkını maliyetlere yansıtma fişi oluşturma" programı çalıştırılır.

Bu işlem ile önceki dönemdeki enflasyon farklarının bu döneme yansıtılması işlemi gerçekleştirilir. Bu fişin yaratılabilmesi için, enflasyon farkı fişinde, satır açıklama kısmında belirtilen hesabın, hesap tanıtım kartındaki "Hesaplanan enflasyon farkı maliyetlere aktarılsın" parametresinin seçili olması gerekmektedir. Bu fişte, fark fişindeki ilgili satır için iki satır giriş yapılır. Birincisi fark fişindeki ilgili XXX.EF.YY'li hesabın açıklamasında belirtilmiş hesaba EF'li hesap tutarını yazar ve EF'li hesaba ters kayıt atar. Fark fişinde olduğu gibi bu fişe de dönemsel işlem fişi özelliği kazandırılmış olup, aynı dönem için aynı işlemi ikinci defa yapmanız halinde program sizi uyaracak ve bu işleme izin vermeyecektir.

Her iki fiş programı çalıştırılıp ve ilgili fişler oluşturulduktan sonra, programınız size bu fişlerin tarih ve sıra numarası bilgisini gösterir. Bu bilgiler doğrultusunda isterseniz ilgili fişlere ulaşabilirsiniz.

Endeks işlemleri,
Bu menü altında yer alan;

• "Tüm endeskler için aylık endeks değerleri girişi" programını çalıştırarak, sistemde tanımlı tüm endeksler için aylık değerlerin girişini aynı anda yapabilirsiniz.
• "Endeks seçimli yıllık endeks değerleri girişi" programını çalıştırarak bir endekse ait yıl içindeki endeks değerlerini aynı anda girebilirsiniz.
• "Endeks isimleri girişi" programını çalıştırarak da, sistemde tanımlı olan endeks isimlerini değiştirebilir veya yeni bir endeks tanımlaması yapabilirsiniz.

"Endeks raporları" menüsünü oluşturan

• "Endeks seçimli tarih aralıklı endeks değerleri raporu" ile, seçilen endeksin, verilen tarih aralığındaki değerlerini ve değişim oranlarını listeleyebilir,
• "Tüm endeskler için yıllar bazında toplu endeks değerleri raporu" ile de tüm endekslerin seçilen yıllar arasındaki değerlerini toplu olarak listeleyebilirsiniz.

Enflasyon düzeltmesi kayıtları olarak; 2003 yevmiye defterinin arka sayfalarına yevmiye kayıtları, büyük defter kayıtları, düzeltilmiş mizan ve bilançonun yazılmasını öneriyoruz.

İlgili linkler:
Vergi usul kanunu, Gelir vergisi kanunu ve Kurumlar vergisi kanununda değişiklik yapılması hakkında kanun
Vergi usul kanunu sirküleri/2
Vergi usul kanunu sirküleri/3